މިއަދަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ 34 ވަނަ ލިޔުންތެރިންގެ ދުވަހެވެ. މިފަދަ ޚާއްޞަ ދުވަހެއްގައި ދިވެހި ލިޔުންތެރިކަމާއި ނޫސްވެރިކަމުގެ ތާރީޚަށް ނަޒަރު ހިންގާލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދާރުލްއާސާރުގައި ރައްކާކުރެވި، މިއަދާ ހަމައަށް ފެންނަން ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ ނޫހަކީ ދިވެހި ލިޔުންތެރިކަމުގެ ބިންގާ ސިފަކޮށްދޭ އެންމެ އަގުބޮޑު އެއް ތަރިކައެވެ.
މިގޮތުން ހިޖުރީގޮތުން 1362 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން 1940 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި)، ދުނިޔޭގެ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ މުޅި ދުނިޔެއަށް ފެތުރިގެންދިޔަ ދަނޑިވަޅުގައި ރާއްޖޭގައި ނެރެފައިވާ މި ނޫހަކީ ތާރީޚީ ގޮތުން ނުހަނު އަގުހުރި އެއްޗެކެވެ. ޖަރުމަނުވިލާތުން އިސްވެ ފެށި މި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި، ދުނިޔޭގެ މަސްރަޙަށް އަންނަމުންދިޔަ ބަދަލުތައް ގެނެސްދިނުމަށް އެ ނޫހުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ޚާއްޞަ ސުރުޚީއަކީ "މިހާރު މިކުރާ ބޮޑު ހަނގުރާމަ" އެވެ. އޭރު ދުނިޔޭގެ އެކި ކޮޅުތަކުން ޚަބަރު ހޯދުމުގެ ވަސީލަތްތައް މަދު، ދަތި އުނދަގޫ ދަނޑިވަޅެއްގައިވެސް، ދުނިޔޭގެ ޚަބަރުތައް ހޯދައި ދިވެހިބަހުން ރައްޔިތުންނާ ހަމައަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ދިވެހި ލިޔުންތެރިން ކުރި ބުރަ މަސައްކަތް މި ލިޔުމުން ސާފުކޮށް ދައްކުވައިދެއެވެ.
ދުވަސްވީ ނޫސްތަކަކީ، ހަމައެކަނި މާޒީގެ ޚަބަރުތަކުގެ އަރުޝީފެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޤައުމެއްގެ ހަނދާންތަކާއި ތާރީޚު އަންގައިދޭ، ދިރިހުރި ހެކިތަކެކެވެ.#Rarebooks #NationalLibrary #LibraryCollections #CulturalHeritage #HistoryPreserved pic.twitter.com/u7wUIrdd8g
— National Library of Maldives (@librarymv) July 7, 2026
ރާއްޖެއަށް ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ އަސަރު ކުރި ދަނޑިވަޅެއް
މި ނޫސް ޝާއިޢުކުރެވުނު 1362 ވަނަ އަހަރަކީ ދުނިޔޭގެ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ދިވެހިރާއްޖެއަށްވެސް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ފޯރާފައިވާ ދުވަސްވަރެކެވެ. ރާއްޖެއަށް ކާބޯތަކެތި އެތެރެކުރުން ހުއްޓި، "ބޮޑުތަދުގެ" ދުވަސްވަރު ހިނގަމުންދިޔައިރު، މި ނޫހުގެ ޒަރީޢާއިން ދިވެހިންނަށް ދުނިޔޭގައި މިކަން ހިނގަން މެދުވެރިވި ސަބަބުތައް (ޖަރުމަނުގެ ޙަމަލާތަކާއި ހަނގުރާމައިގެ އާޚިރު ނަތީޖާ) އޮޅުންފިލުވައިދިނެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ މެދުގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކަންކަމަށް ލޯހުޅުވައިދިނުމަށް ކުރެވުނު ފުރަތަމަ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން މަސައްކަތެކެވެ.
ދިވެހި ލިޔުންތެރިކަމުގެ ތަރިކަ
ދާރުލްއާސާރުގައި ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދީގެން، ފިޒިކަލް ގޮތުންނާއި ޑިޖިޓަލްކޮށް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބަލަހައްޓަމުންދާ މި ނޫހަށް ބަލާލާއިރުގައި ނޫސް ލިޔުމުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ވަރަށް އަސަރުގަދަ އަދި ރީތި ދިވެހި ބަސްމަގެކެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ކޮމްޕިއުޓަރާއި ޓައިޕްރައިޓަރުގެ އެހީގައި ފަސޭހަކަމާއެކު ފޮންޓުތައް ބަދަލުކޮށްލާއިރު، 1362 ވަނަ އަހަރުގެ އެ ނޫސް ފެނުމުން ހައިރާންކަމެއް ލިބެއެވެ. އެ ދުވަސްވަރަކީ މިފަދަ އެއްވެސް ޓެކްނޮލޮޖީއެއް، ނުވަތަ ޕްރިންޓިންގް ޕްރެސްއެއް ރާއްޖޭގައި ހުރި ޒަމާނެއް ނޫނެވެ. އެ ނޫހުގައިވާ ކޮންމެ އަކުރަކީ، އަދި ކޮންމެ ސުރުޚީއަކީ ފަންނުވެރި ލިޔުންތެރިއަކު ދެލި ބޭނުންކޮށްގެން، ޚާއްޞަ ޤަލަމަކުން އަތުން ލިޔެފައިވާ އަކުރުތަކެކެވެ. ރޫޅުމެއް، ކުށެއް ނެތި، އެއްވަރަކަށް ދަމާލާފައިވާ ރީތި ތާނާ އަކުރުތަކުން ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ލިޔުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެއިން ފެންނަނީ ދިވެހި ލިޔުންތެރިންގެ ކެތްތެރިކަމާއި، ބަހަށް ހުރި ލޯތްބެކެވެ. މި ނޫހަކީ ރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ނޫސްވެރިކަމާއި ލިޔުންތެރިކަން ފެށިގެން އައި ގޮތުގެ ދިރިހުރި ހެކިވެރިޔާއެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ލިޔުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ދިވެހިބަހުގެ ހަމަތަކާއި، ބަސްމަގާއި، އަދި އަތުން ލިޔެގެން ނުވަތަ އޭރުގެ ލިތޯގްރާފް ޕްރިންޓިންގް ބޭނުންކޮށްގެން ނެރެފައިވާ ފާޑުވެރިކަން މިއަދުގެ ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކަށް ހުރި ބޮޑު ޢިލްމީ ޚަޒާނާއެކެވެ.
ލިޔުންތެރިންގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރަމުންދާއިރު، މިފަދަ އާސާރީ ލިޔުންތަކުން އެނގިގެންދަނީ ދިވެހި ލިޔުންތެރިން ޤައުމު ބިނާކުރުމުގައާއި، ތާރީޚު ރައްކާތެރިކުރުމުގައި އަދާކޮށްފައިވާ މުހިންމު ދައުރެވެ. މިއަދުގެ ޒަމާނީ ލިޔުންތެރިންނަށްވެސް ދާރުލްއާސާރުގައިވާ މި އެންމެ ދުވަސްވީ ނޫހަކީ، ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު މާދަމާގެ ޖީލުތަކަށްޓަކައި ލިޔުމުގެ ހިތްވަރު ލިބިދޭ، ފަޚުރުވެރި މާޒީގެ ބާރުގަދަ ނިޝާނެކެވެ.
